دانشگاه کردستاننشریه سیاست ها و تحقیقات اقتصادی2821-174X5320260923The impact of economic complexities and energy security on energy efficiency indicators in Iranتأثیر پیچیدگی های اقتصادی و ریسک امنیت انرژی برشاخص های کارایی انرژی در ایران1306419010.22034/jepr.2025.144222.1294FAفاتححبیبیدانشیار، گروه علوم اقتصادی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.شلیرایازیدانشجوی دکتری، گروه علوم اقتصادی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.Journal Article20250804Given the pivotal role of energy in economic development and the growing emphasis on sustainable energy resources, analyzing the determinants of energy efficiency is of paramount importance. This study investigates the impact of economic complexity and energy security risk on energy efficiency indicators in Iran. Using macroeconomic data together with indices of energy security and economic complexity, the study examines the relationship between these factors and energy productivity—proxied by energy intensity and carbon emissions—over the period 1995–2023, employing the Fully Modified Ordinary Least Squares (FMOLS) method. The findings reveal that economic complexity has a positive and statistically significant relationship with both energy intensity and carbon emissions, implying that greater economic complexity is associated with higher energy consumption and increased environmental pollution. Conversely, energy security risk exhibits a negative and statistically significant relationship with energy intensity and a positive and statistically significant relationship with carbon emissions, indicating that while an increase in energy security risk reduces energy intensity, it simultaneously leads to higher carbon emissions. These results underscore the complex interplay between economic indicators and energy security factors and highlight the need to address both dimensions simultaneously in order to improve energy efficiency and mitigate environmental degradation in Iran.باتوجه‌به نقش حیاتی انرژی در توسعه اقتصادی و اهمیت پایداری منابع انرژی، تحلیل عوامل مؤثر بر بهره‌وری انرژی از اهمیت بالایی برخوردار است. مقاله حاضر به بررسی تأثیر پیچیدگی‌های اقتصادی و ریسک امنیت انرژی بر شاخص‌های کارایی انرژی در کشور ایران می‌پردازد. در این مطالعه، با استفاده از داده‌های اقتصاد کلان و شاخص‌های مرتبط با امنیت انرژی و پیچیدگی اقتصادی، ارتباط بین این عوامل و بهره‌وری انرژی در بازه زمانی 1374-1402 (1995-2023) و با استفاده از روش حداقل مربعات کاملاً اصلاح‌شده (<em>FMOLS</em>) مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پیچیدگی اقتصادی رابطه‌ای مثبت و معنادار با شدت مصرف انرژی و انتشار کربن دارد، به این معنا که افزایش پیچیدگی اقتصادی با افزایش مصرف انرژی و آلاینده‌های زیست‌محیطی همراه است. ازسوی‌دیگر، ریسک امنیت انرژی رابطه‌ای منفی و معنادار با شدت انرژی و رابطه‌ای مثبت و معنادار با انتشار کربن نشان می‌دهد؛ یعنی با افزایش ریسک امنیت انرژی، شدت مصرف انرژی کاهش می‌یابد؛ اما انتشار کربن افزایش پیدا می‌کند. این نتایج نشان‌دهنده پیچیدگی تعامل بین شاخص‌های اقتصادی و عوامل امنیت انرژی است و اهمیت توجه هم‌زمان به این عوامل را برای بهبود بهره‌وری انرژی و کاهش آلودگی زیست‌محیطی در ایران برجسته می‌کند. https://jepr.uok.ac.ir/article_64190_d109c44fe7c55ec918f984b014025c83.pdfدانشگاه کردستاننشریه سیاست ها و تحقیقات اقتصادی2821-174X5320260923The Role of Digital Transformation in Mitigating Carbon Dioxide Emissions: Empirical Evidence from Upper-Middle-Income Countriesنقش تحول دیجیتال در تعدیل انتشار دی‌اکسید کربن: شواهدی از کشورهای با درآمد بالاتر از متوسط31626413410.22034/jepr.2025.144229.1296FAپرویزوفاداردانشجوی دکتری اقتصاد ایران، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و حسابداری، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایرانمحمودمحمودزادهدانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و حسابداری، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران0000-0002-5844-8604صالحقویدلدانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و حسابداری، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایرانJournal Article20250815This study examines the impact of information and communication technology (ICT) on carbon dioxide emissions in upper-middle-income countries over the period 1995–2022. To measure ICT development, a composite index was constructed using Principal Component Analysis (PCA) to reduce multicollinearity among technological variables and obtain more stable and accurate estimates. The model was estimated using the Generalized Method of Moments (GMM). The results indicate that ICT development and renewable energy consumption have negative and statistically significant effects on carbon emissions, whereas income growth and industrial development significantly contribute to higher emissions. In addition, exports of high-technology goods have a reducing effect on carbon emissions, although this effect is statistically insignificant. The validity of the instruments employed in the model was also confirmed using the Sargan test. Upper-middle-income countries were selected because of their transitional development characteristics, as these countries simultaneously possess relatively advanced technological infrastructure and experience rapid industrial growth. The findings indicate that ICT development and the expansion of clean energy can serve as effective strategies for reducing environmental pollution and supporting sustainable development pathways in these countries.این پژوهش اثر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر انتشار دی‌اکسیدکربن را در کشورهای با درآمد بالاتر از متوسط طی دوره ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۲ بررسی می‌کند. به‌منظور سنجش فاوا، شاخص ترکیبی با استفاده از روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی تدوین شد تا هم‌خطی میان متغیرهای فناورانه کاهش‌یافته و برآوردهایی پایدارتر و دقیق‌تر حاصل شود. برآورد مدل با روش گشتاورهای تعمیم‌یافته انجام گرفت، نتایج نشان می‌دهد فاوا و مصرف انرژی‌های تجدیدپذیر اثر منفی و معناداری بر انتشار کربن دارند، درحالی‌که رشد درآمد و توسعه صنعتی به طور معناداری موجب افزایش آن می‌شوند. همچنین، صادرات کالاهای با فناوری بالا اثری کاهنده اما از نظر آماری غیرمعنادار بر انتشار کربن دارد. اعتبار ابزارهای مدل نیز با استفاده از آزمون سارگان تأیید شد. انتخاب کشورهای با درآمد بالاتر از متوسط به دلیل شرایط گذار توسعه‌ای آن‌ها صورت گرفت؛ کشورهایی که هم‌زمان از زیرساخت‌های فناورانه نسبتاً پیشرفته و رشد سریع صنعتی برخوردارند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد توسعه فاوا و گسترش انرژی‌های پاک می‌تواند به‌عنوان راهبردی مؤثر در کاهش آلودگی زیست‌محیطی و پشتیبانی از مسیر توسعه پایدار در این کشورها عمل کند.https://jepr.uok.ac.ir/article_64134_3abf66065f07d1ec0a10a1c8dadea86e.pdfدانشگاه کردستاننشریه سیاست ها و تحقیقات اقتصادی2821-174X5320260923The impact of the preferential tariff agreement between Iran and the Eurasian Economic Union on the competitiveness of productتاثیر موافقت‌نامه تعرفه ترجیحی بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا بر رقابت‌پذیری محصول63856461810.22034/jepr.2026.145335.1341FAعطاصفائیدانشجوی کارشناسی‌ارشد علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایرانسید رضامیرعسکریاستادیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایرانفرزادرحیم زادهاستادیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایرانJournal Article20260111The preferential tariff agreement between Iran and the Eurasian Economic Union provides an important framework for assessing the effects of reducing tariff barriers on the competitiveness of selected products. Focusing on two groups of products, namely agri-food and textiles, this study seeks to measure the impact of the agreement on Iran’s industrial competitiveness index. Using panel data for the period 2010–2023 and the Generalized Method of Moments (GMM) approach, the results show that reductions in import tariffs have a positive and statistically significant effect on competitiveness, and vice versa. By contrast, export tariffs have a positive but statistically insignificant effect. Exports have a positive and significant effect on the competitiveness index, emphasizing the role of trade expansion in industrial development. Imports, however, have a negative and significant effect on competitiveness. The implementation of the preferential tariff agreement has improved the competitiveness of Iran’s agri-food and textile industries. Constructive measures aimed at concluding preferential tariff agreements with regional economic blocs, reforming the tariff structure, improving logistics and customs infrastructure, and strengthening export-oriented policies can pave the way for sustainable improvements in competitiveness and Iran’s effective integration into international trade.موافقت‌نامه تعرفه ترجیحی میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، بستری مهم برای ارزیابی آثار کاهش موانع تعرفه‌ای بر توان رقابتی محصولات منتخب فراهم ساخته است. پژوهش حاضر با تمرکز بر دو گروه محصولات کشاورزی - غذایی و نساجی، به دنبال سنجش اثرگذاری این توافق‌نامه بر شاخص رقابت‌پذیری صنعتی ایران است. با امضای موافقت‌نامه، تعرفه صادراتی و تعرفه وارداتی بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا کاهش‌یافته است. استفاده از داده‌های تابلویی دوره ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ با رهیافت گشتاورهای تعمیم‌یافته نشان می‌دهد که افزایش تعرفه‌های وارداتی اثر منفی و معنادار بر رقابت‌پذیری دارد و بالعکس. صادرات تأثیر مثبت و معناداری بر رقابت‌پذیری داشته و نقش توسعه صادرات در توسعه صنعتی را نشان می‌دهد. اما واردات تأثیر منفی و معناداری بر رقابت‌پذیری داشته است. اجرای موافقت‌نامه تعرفه ترجیحی موجب بهبود رقابت‌پذیری محصولات کشاورزی - غذایی و نساجی کشور شده است. اقدامات سازنده جهت انعقاد توافق‌نامه‌های تعرفه ترجیحی با بلوک‌های اقتصادی منطقه‌ای، اصلاح ساختار تعرفه‌ها، بهبود زیرساخت‌های لجستیک و گمرک و تقویت سیاست‌های صادرات‌محور می‌تواند مسیر ارتقای پایدار رقابت‌پذیری و ورود مؤثر ایران به تجارت بین‌الملل را هموار سازد.https://jepr.uok.ac.ir/article_64618_4d64f7ce5afcfc20d678155ef0172320.pdfدانشگاه کردستاننشریه سیاست ها و تحقیقات اقتصادی2821-174X5320260923The Effect of Global Uncertainty on Iran’s Stock Market Returns with an Emphasis on the Role of Institutional Quality: Evidence from a Threshold Regression Modelاثر عدم‌قطعیت جهانی بر بازده بازار سهام ایران با تأکید بر نقش کیفیت نهادی- شواهدی از مدل رگرسیون آستانه‌ای871126458310.22034/jepr.2026.145108.1331FAفرشتهمحمدیاناستادیار گروه اقتصاد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانمحمدجعفر هلیودانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانسجادمحسن احمددانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانوسامحمید اربیجدانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانJournal Article20251213The stock market, as one of the vital pillars of the financial system, is constantly influenced by various factors, including macroeconomic variables and world uncertainty. This study examines the threshold role of institutional quality changes in shaping the relationship between Iranian stock returns and global uncertainty using quarterly data from 2009 to 2024 and the Threshold Regression method. The results indicate that changes in institutional quality have a threshold (−0.56), which affects the impact of exchange rates, oil prices, and global uncertainty on the stock market, dividing it into two behavioral regimes. In the first regime, when institutional quality changes are below this threshold, oil prices, exchange rates, and global uncertainty have a negative and significant effect on stock returns, while institutional quality acts positively and effectively. This suggests that even under weak institutional conditions, institutional improvements can facilitate stock market growth. In the second regime, after crossing the threshold, the effect of institutional quality remains positive, and other variables also have a positive impact on stock returns. Therefore, improving institutional quality should be considered a vital tool for strengthening the resilience of the capital market against domestic and global fluctuations.بازار سهام به‌عنوان یکی از ارکان حیاتی نظام مالی، همواره تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله متغیرهای کلان اقتصادی و عدم‌قطعیت جهانی قرار دارد. در این تحقیق، با استفاده از داده‌های فصلی دوره 1388 تا 1403 و روش رگرسیون آستانه‌ای، نقش آستانه تغییرات کیفیت نهادی در شکل‌دهی رابطه بین بازده سهام ایران و عدم‌قطعیت جهانی بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد که تغییرات کیفیت نهادی یک نقطه آستانه دارد (56/0-) که بر اثرگذاری نرخ ارز، قیمت نفت و عدم‌قطعیت جهانی بر بازار سهام تأثیرگذار است و بازار سهام را به دو رژیم رفتاری تقسیم می‌کند. در رژیم اول، زمانی که تغییرات کیفیت نهادی پایین‌تر از این آستانه است، قیمت نفت، نرخ ارز و عدم‌قطعیت جهانی تأثیر منفی و معنادار بر بازده سهام دارند، اما کیفیت نهادی به‌صورت مثبت و مؤثر عمل می‌کند؛ این موضوع نشان می‌دهد حتی در شرایط نهادی ضعیف، بهبودهای نهادی می‌تواند رشد بازار سهام را تسهیل کند. در رژیم دوم، پس از عبور از آستانه، اثر کیفیت نهادی همچنان مثبت باقی می‌ماند و سایر متغیرها نیز تأثیری مثبت بر بازده سهام دارند. بنابراین، لازم است بهبود کیفیت نهادی به‌عنوان ابزاری حیاتی برای مقاوم‌سازی بازار سرمایه در برابر نوسانات داخلی و جهانی به کار گرفته شود.https://jepr.uok.ac.ir/article_64583_afeb8b880a604d3daefbef7b41e3878b.pdfدانشگاه کردستاننشریه سیاست ها و تحقیقات اقتصادی2821-174X5320260923Analysis of Housing Price Persistence under Structural Shocks Using the ARFIMA Approach: Evidence from the Tehran Housing Marketتحلیل پایداری قیمت مسکن در شرایط تکانه‌های ساختاری با رویکرد ARFIMA: شواهدی از بازار مسکن تهران1131426470410.22034/jepr.2026.145809.1359FAالهاموفائیاستادیار، مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری، تهران. ایرانمهدیپنداردانشیار، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.محمدرضوانیدانشآموخته دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایرانJournal Article20260505Housing price dynamics and their persistence in response to economic and political shocks remain a major concern for policymakers and participants in the housing market. Determining whether shocks to the housing market have only transitory effects or leave lasting impacts on housing prices is essential for designing effective housing policies. This study examines the persistence and long-memory properties of both real and nominal housing prices (average price per square meter) in Tehran over the period from April 2016 to August 2024 using ARFIMA model. The results indicate that both real and nominal housing price series exhibit long-memory behavior, implying that shocks to the housing market dissipate only gradually and their effects persist over time. Among the three major shocks considered in this study—the U.S. withdrawal from the Joint Comprehensive Plan of Action , the COVID-19 pandemic, and the 2020 exchange-rate shock together with the sharp increase in housing prices in 2022—only the COVID-19 shock had a direct and statistically significant effect on real housing prices. In contrast, none of the dummy variables was statistically significant in the nominal price model. These findings suggest that most of the impact of these shocks is transmitted through the long-memory structure of the housing market rather than through their direct effects. Given the presence of long memory, short-term policy interventions are unlikely to be effective, as the effects of shocks fade only slowly. Therefore, housing policies should adopt a long-term perspective and be supported by stable monetary and fiscal policies.رفتار قیمت مسکن و پایداری آن در برابر تکانه‌های اقتصادی و سیاسی، یکی از چالش‌های اساسی پیش روی سیاست‌گذاران و فعالان بازار مسکن است. شناسایی این که آیا تکانه‌های وارده به بازار مسکن دارای اثرات موقتی هستند یا اینکه به صورت ماندگار بر روند قیمت‌ها تأثیر می‌گذارند، برای اتخاذ سیاست‌های مؤثر در این بخش ضروری است. پژوهش حاضر به بررسی پایداری و حافظه بلندمدت قیمت واقعی و قیمت اسمی هر متر مربع مسکن در تهران طی بازه زمانی فروردین 1395 تا مرداد 1403 و با استفاده از مدل خودرگرسیون میانگین متحرک انباشته کسری پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو سری قیمت واقعی و قیمت اسمی مسکن در تهران دارای حافظه بلندمدت هستند؛ به این معنا که تکانه‌های وارده بر این بازار، اثرات خود را برای مدت طولانی حفظ کرده و به‌آرامی تعدیل می‌شوند. از میان سه تکانه کلیدی مورد بررسی (خروج آمریکا از برجام، همه‌گیری کووید-۱۹ و جهش ارزی سال ۱۳۹۹ همراه با افزایش شدید قیمت مسکن در سال ۱۴۰۱)، تنها تکانه کووید-۱۹ در مدل قیمت واقعی تأثیر مستقیم و معنی‌داری بر قیمت مسکن داشته است. در حالی که در مدل قیمت اسمی هیچ‌یک از متغیرهای موهومی معنادار نبودند. این یافته نشان می‌دهد که بخش عمده اثر تکانه‌ها از طریق ساختار حافظه بلندمدت بازار مسکن منتقل شده است. با توجه به وجود حافظه بلندمدت، مداخلات مقطعی کارایی لازم را نداشته و اثرات تکانه‌ها به کندی از بین می‌روند. بنابراین، برنامه‌ریزی‌ها باید با افق زمانی بلندمدت و بر پایه ثبات در سیاست‌های پولی و مالی استوار باشند.https://jepr.uok.ac.ir/article_64704_a327e463951240be659346a49fe21805.pdfدانشگاه کردستاننشریه سیاست ها و تحقیقات اقتصادی2821-174X5320260923Customer Concentration and the Speed of Leverage Adjustment: The Impact of Stock Price Crash Risk as a Moderatorتمرکز مشتری و سرعت تعدیل اهرم؛ نقش تعدیلگر ریسک سقوط قیمت سهام1431666441610.22034/jepr.2026.144553.1305FAمحمد امیداخگردانشیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.شادیحسن زادهاستادیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.مهنازخیراندیشکارشناسی ارشد حسابداری، گروه حسابداری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.Journal Article20251001In recent years, special attention has been paid to the concept of speed of leverage Adjustment. One of the factors affecting the leverage of the company is customer concentration, due to the critical role of customers in capital structure decisions. Major customers, as critical stakeholders, play an important role in the profitability and strategic decisions of the company. In addition, the risk of stock price collapse, which reflects the possibility of a sharp and sudden decrease in market value due to the disclosure of negative information, can create additional pressure on managers to maintain financial stability. The purpose of the present study is to investigate the relationship between customer concentration and speed of adjustment of leverage and the moderating role of stock price collapse risk. In order to test and analyze the hypotheses, panel data of 113 companies that are members of the Stock Exchange during the period 2010- 2023 were used to test the hypotheses. Multiple Generalized Least Squares (GLS) regression was employed for the analysis. The findings of the study showed that customer concentration has a positive and significant relationship with the speed of leverage adjustment, and as a result, companies dependent on major customers, due to their higher reputation and motivation to maintain strategic relationships, have a greater ability and willingness to act quickly in adjusting their capital structure through leverage. In addition, the risk of a stock price collapse as a moderating factor strengthens this relationship.<em>در سال‌های اخیر، توجه ویژه‌ای به مفهوم سرعت تعدیل اهرم معطوف شده است. یکی از عوامل مؤثر بر اهرم شرکت، تمرکز مشتریان است؛ زیرا مشتریان نقش حیاتی در تصمیم‌گیری‌های مربوط به ساختار سرمایه ایفا می‌کنند. مشتریان عمده به‌عنوان ذی‌نفعان کلیدی، تأثیر قابل‌توجهی بر سودآوری و تصمیمات راهبردی شرکت دارند. افزون بر این، ریسک سقوط قیمت سهام ـ که بیانگر احتمال کاهش شدید و ناگهانی ارزش بازار در پی افشای اطلاعات منفی است ـ می‌تواند فشار مضاعفی بر مدیران برای حفظ ثبات مالی وارد کند. هدف پژوهش حاضر، بررسی رابطه میان تمرکز مشتری و سرعت تعدیل اهرم و نیز تبیین نقش تعدیلگر ریسک سقوط قیمت سهام در این رابطه است. به‌منظور آزمون فرضیه‌ها، از داده‌های پنلی 113 شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار طی دوره زمانی 1389 تا 1402 و مدل رگرسیون چندگانه حداقل مربعات تعمیم‌یافته</em> (GLS) <em>استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد، تمرکز مشتری با سرعت تعدیل اهرم رابطه مثبت و معناداری دارد؛ به این معنا که شرکت‌های وابسته به مشتریان عمده، به دلیل حفظ اعتبار و انگیزه تداوم روابط راهبردی، تمایل و توان بیشتری برای تعدیل سریع‌تر ساختار سرمایه خود دارند. همچنین نتایج نشان می‌دهد ریسک سقوط قیمت سهام، این رابطه را تقویت می‌کند</em>.https://jepr.uok.ac.ir/article_64416_c6f2be8256bd30f589f8fe8a65699536.pdfدانشگاه کردستاننشریه سیاست ها و تحقیقات اقتصادی2821-174X5320260730The Moderating Role of Digital Economy Infrastructure on the Relationship between Human Development and Urban-Rural Income Gap in Iranنقش تعدیلی زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال بر رابطه بین توسعه انسانی و شکاف درآمد شهری و روستایی در ایران1672106465710.22034/jepr.2026.145929.1363FAمصطفیشمس الدینیاستادیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایرانثمینهقاسمی فراستادیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران0000-0001-6005-6370Journal Article20260522This study aims to investigate the moderating role of digital economy infrastructure on the relationship between human development and the urban-rural income gap in Iran. Given the spatial-regional nature of provincial data and the presence of spillover effects between provinces, a spatial econometric approach has been employed. To this end, data from 31 provinces of Iran for the period 2011–2024 (14 years) were collected and estimated using the Spatial Durbin Model (SDM). The findings reveal that: (1) human development has a significant negative correlation on the urban-rural income gap (-0.325); (2) digital economy infrastructure directly reduces the income gap (-0.184); (3) more importantly, the interactive effect of human development and digital economy is positive and significant (0.142), indicating the moderating role of the digital economy; this means that in provinces with stronger digital infrastructure, the reducing observed negative correlation of human development on the income gap is weakened (a substitution effect rather than a complementary effect); (4) spatial spillover effects are significant and show that improvements in human development and digital infrastructure in one province also have a positive spillover effect on reducing the income gap in neighboring provinces. Based on the findings, policy recommendations include balanced investment in human development and digital infrastructure, attention to regional spillover effects, and the design of complementary spatial policies.پژوهش حاضر باهدف بررسی نقش تعدیلی زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال بر رابطه بین توسعه انسانی و شکاف درآمدی بین مناطق شهری و روستایی در ایران انجام شده است. باتوجه‌به ماهیت فضایی - منطقه‌ای داده‌های استانی و وجود اثرات سرریز بین استان‌ها، از رویکرد اقتصادسنجی فضایی استفاده شده است. بدین منظور، داده‌های ۳۱ استان ایران برای دوره زمانی ۱۳۹۰-1403 (14 سال) گردآوری و با استفاده از مدل دوربین فضایی (<em>SDM</em>) برآورد شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که: (۱) توسعه انسانی با شکاف درآمدی همبستگی منفی معناداری دارد (۳۲۵/0-)؛ (۲) زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال به طور مستقیم شکاف درآمدی را کاهش می‌دهند (۱۸۴/0-)؛ (۳) مهم‌تر آنکه، اثر تعاملی توسعه انسانی و اقتصاد دیجیتال مثبت و معنادار است (۱۴۲/0) که نشان‌دهنده نقش تعدیلی اقتصاد دیجیتال است؛ به این معنا که در استان‌هایی با زیرساخت دیجیتال قوی‌تر، ارتباط کاهشی مشاهده‌شده میان توسعه انسانی و شکاف درآمدی تضعیف می‌شود (اثر جانشینی به‌جای مکملی)؛ (۴) اثرات سرریز فضایی معنادار بوده و نشان می‌دهد که بهبود توسعه انسانی و زیرساخت دیجیتال در یک استان، بر کاهش شکاف درآمدی استان‌های هم‌جوار نیز تأثیر مثبت دارد. بر اساس یافته‌ها، پیشنهادهای سیاستی شامل سرمایه‌گذاری متوازن در توسعه انسانی و زیرساخت دیجیتال، توجه به اثرات سرریز منطقه‌ای و طراحی سیاست‌های مکمل فضایی ارائه شده است.https://jepr.uok.ac.ir/article_64657_aaf93d0ce84a72f6fcd21d8d5a470d27.pdf