منشور اخلاقی نشریه
اصول اخلاقی نشریه و مصادیق سوء رفتار در نشر
منشور اخلاقی نشریه سیاست ها و تحقیقات اقتصادی دانشگاه کردستان مبتنی بر اصول کمیته اخلاق در انتشار (COPE) و منطبق با منشور اخلاقی نشریات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تدوین شده است. این منشور با هدف تضمین رعایت رفتار حرفه‌ای و اخلاق‌مدار از سوی تمامی مشارکت‌کنندگان در فرایند نشر (نویسندگان، داوران، دبیران علمی و سردبیر) تنظیم شده است. ارسال مقاله، داوری آن و تصمیم‌گیری درباره پذیرش یا عدم پذیرش، به منزله آگاهی و پایبندی به این اصول است. در صورت احراز تخطی از هر یک از این مسئولیت‌ها، نشریه حق پیگیری و اقدام مقتضی را برای خود محفوظ می‌دارد.
وظایف و مسئولیت‌های ناشر، سردبیر، هیئت تحریریه، داوران و نویسندگان
وظایف و مسئولیت‌های ناشر
استقلال علمی: دانشگاه کردستان به‌عنوان ناشر نشریه سیاست‌ها و تحقیقات اقتصادی موظف است اطمینان حاصل کند که تمامی تصمیمات مرتبط با پذیرش یا رد مقالات، صرفاً بر مبنای ارزیابی علمی و داوری تخصصی اتخاذ می‌شود و هیچ‌گونه منفعت شخصی، سازمانی، سیاسی یا تجاری در آن نقش ندارد.
نظارت اخلاقی: ناشر متعهد به حفظ یکپارچگی سوابق علمی و نظارت بر اجرای اصول اخلاقی نشر از سوی سردبیر، اعضای هیئت تحریریه، داوران، نویسندگان و خوانندگان است.
دسترسی آزاد: ناشر باید دسترسی پایدار و بلندمدت به محتوای علمی نشریه را از طریق حفظ و آرشیو دیجیتال تضمین کند و برای ارتقای کیفیت علمی نشریه و نمایه‌سازی آن در پایگاه‌های معتبر داخلی و بین‌المللی تلاش کند.
وظایف و مسئولیت‌های سردبیر و اعضای هیئت تحریریه (دبیران)
ارزیابی مقالات: دبیران نشریه مقالات ارسالی را از نظر تناسب با اهداف نشریه، ساختار نگارشی، استناددهی و فرمت نشریه بررسی کرده و با توجه به تخصص، داوران متخصص را انتخاب می‌کند.
اختیار تصمیم‌گیری: سردبیر تصمیم نهایی در مورد پذیرش یا رد مقاله را اتخاذ می‌کند. این تصمیم با در نظر گرفتن نظرات هیئت تحریریه، بازخورد داوران و ملاحظات قانونی مانند افترا، نقض حقوق مؤلف و سرقت علمی اتخاذ می‌شود.
تعارض منافع: اعضای هیئت تحریریه باید هرگونه تعارض منافع احتمالی که ممکن است بر تصمیمات‌شان تأثیر بگذارد را اعلام کنند. در صورت وجود تعارض، دبیر مربوطه از رسیدگی به آن مقاله کناره‌گیری خواهد کرد. تصمیمات سردبیری باید مستقل و به دور از سوگیری‌های مالی، نهادی یا شخصی باشد.
محرمانگی و سلامت حرفه‌ای: اعضای هیئت تحریریه (دبیران) موظف به حفظ محرمانگی اطلاعات نویسندگان و داوران هستند، از تعارض منافع اجتناب کرده و در صورت لزوم، ارزیابی مقالات را به دیگران واگذار می‌کنند. همچنین در صورت بروز نگرانی‌های اخلاقی مانند سرقت علمی یا جعل داده‌ها، اقدامات لازم را انجام می‌دهند.
وظایف و مسئولیت‌های داوران
راهنمای اخلاقی COPE برای داوران
ارزیابی بی‌طرفانه: داوران موظف‌اند مقالات را با دقت، بی‌طرفی و بر اساس معیارهای علمی ارزیابی کرده و گزارشی مستدل همراه با بازخورد و پیشنهادهای سازنده برای بهبود مقاله ارائه دهند. همچنین رعایت زمان‌بندی، بررسی روش‌شناسی و صحت داده‌ها، پیشنهاد منابع مرتبط و اعلام به‌موقع عدم صلاحیت علمی از مسئولیت‌های اساسی داوران است.
محرمانگی: داوران باید تمام اطلاعات مرتبط با مقاله و نویسندگان را اسناد محرمانه تلقی کرده و از استفاده شخصی از اطلاعات موجود در فرایند داوری خودداری کنند.
تعارض منافع: در صورت وجود تعارض منافع (اعم از اشتراک مالی، سازمانی، شخصی یا ارتباط علمی)، داوران باید از پذیرش داوری خودداری کرده و موضوع را فوراً به سردبیر نشریه اطلاع دهند.
نظارت اخلاقی: داوران موظف‌اند در صورت مشاهده یا هرگونه نگرانی درباره سوءرفتار پژوهشی نظیر سرقت علمی، مشابهت غیرمجاز، جعل داده یا دستکاری تصاویر و نتایج را به دفتر نشریه گزارش دهند.
وظایف و مسئولیت‌های نویسندگان
استانداردهای بین‌المللی برای نویسندگان
اصالت و سرقت علمی: نویسندگان باید اصالت کار خود را تضمین کرده، منابع را به درستی ارجاع دهند و از هرگونه سرقت علمی پرهیز کنند. نشریه از ابزارهای تشخیص سرقت علمی استفاده می‌کند و مقالات دارای محتوای سرقت‌شده رد خواهند شد.
معیارهای نویسندگی: مقاله باید حاصل پژوهش اصیل نویسندگان باشد و تنها افرادی که مشارکت در پژوهش داشته‌اند باید به عنوان نویسنده معرفی شوند. همچنین همه نویسندگان باید نسخه نهایی مقاله را تأیید کنند.
افشای تعارض منافع: نویسندگان باید هرگونه تعارض منافع مالی یا غیرمالی که ممکن است بر نتایج تحقیق تأثیر بگذارد را افشا کنند. لذا کسب مجوزهای لازم از مؤسسه یا سازمان مرتبط با داده‌ها یا پژوهش، بر عهده نویسندگان است.
ملاحظات اخلاقی در پژوهش‌های انسانی و حیوانی: نویسندگانی که پژوهش‌هایی با مشارکت انسان یا حیوان انجام می‌دهند باید به رهنمودهای اخلاقی پایبند باشند. این شامل دریافت رضایت آگاهانه از شرکت‌کنندگان و اخذ تأییدیه از کمیته اخلاق مؤسسه است. مقاله باید حاوی بیانیه اخلاقی روشنی باشد که رعایت مقرراتی مانند اعلامیه هلسینکی (برای تحقیقات انسانی) یا دستورالعمل‌های نگهداری از حیوانات را مشخص کند.
داده‌ها و قابلیت بازتولید: نویسندگان تشویق می‌شوند داده‌های مرتبط با یافته‌های خود را به اشتراک بگذارند. در صورت امکان، مجموعه داده‌ها باید در مخازن عمومی بارگذاری شده و در مقاله، بیانیه‌ای درباره دسترسی به داده‌ها درج شود. در موارد خاص مانند داده‌های محرمانه، استثنا با ارائه توجیه مناسب پذیرفته خواهد شد.
استفاده از هوش مصنوعی و ابزارهای خودکار در تهیه مقاله: نویسندگان باید استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی را در فرایند نگارش مقاله اعلام کرده و اطمینان حاصل کنند که متون تولیدشده توسط هوش مصنوعی سلامت علمی مقاله را به خطر نمی‌اندازد. مسئولیت صحت و دقت داده‌ها، تحلیل‌ها و محتوای مقاله بر عهده نویسندگان است.
الزامات نشریه: نویسندگان موظف‌اند راهنمای نویسندگان نشریه و الزامات ارسال مقاله را مطالعه و رعایت کنند. مقاله باید در حوزه تخصصی نشریه و مطابق با اصول علمی، ساختاریافته و مبتنی بر استانداردهای نگارشی نشریه باشد.
تعهد: نویسندگان باید تضمین کنند که مقاله ارسالی قبلاً منتشر نشده و هم‌زمان برای نشریه دیگری (به‌جز در قالب چکیده یا بخشی از یک سخنرانی یا پایان‌نامه) ارسال نشده است. همچنین پاسخ‌گویی کامل و علمی به نظرات داوران، ارسال نسخه اصلاح‌شده در مهلت مقرر و پذیرش ویرایش‌های ضروری در راستای حفظ کیفیت و استانداردهای نشریه از الزامات نویسندگان است.
فرآیند داوری
نشریه سیاست‌ها و تحقیقات اقتصادی از فرایند داوری دو‌سو - ناشناس (double-blind) پیروی می‌کند؛ به‌طوری‌که هویت نویسندگان و داوران برای یکدیگر ناشناخته باقی می‌ماند. هر مقاله مراحل زیر را طی می‌کند:
نقض اصول اخلاقی نشر
رسیدگی به سوءرفتار پژوهشی و دستکاری تصاویر
نشریه سیاست‌ها و تحقیقات اقتصادی هرگونه تخلف علمی و نقض اصول اخلاق نشر علمی را غیرقابل قبول دانسته و در صورت کشف هرگونه رفتار غیراخلاقی، موضوع را بررسی و اقدامات لازم شامل رد یا ابطال طبق سیاست‌های COPE را اتخاذ خواهد کرد. مهم‌ترین مصادیق تخلف عبارت‌اند از:
ابطال، اصلاح و اعلام نگرانی
نشریه سیاست‌ها و تحقیقات اقتصادی در چارچوب دستورالعمل‌های کمیته اخلاق نشر (COPE)، موارد مرتبط با اصلاح، ابطال و اعلام نگرانی را به‌صورت نظام‌مند مدیریت می‌کند.
کلیه اصلاحات و ابطال‌ها به‌صورت عمومی ثبت و اطلاع‌رسانی می‌شوند تا اصل شفافیت علمی حفظ شود.
گفت‌وگوها و اصلاحات پس از انتشار
نشریه از طرح دیدگاه‌ها و نقدهای علمی پس از انتشار مقالات استقبال می‌کند. خوانندگان می‌توانند تا یک ماه پیش از انتشار نهایی، نظرات و ملاحظات خود را درباره مقالات ارائه دهند. در صورت طرح نگرانی‌های معتبر، هیئت تحریریه حسب مورد اقدام به آغاز فرایند بررسی مجدد یا اعمال اصلاحات لازم خواهد کرد.
سیاست رسیدگی به شکایات و درخواست‌های تجدیدنظر
نویسندگانی که نسبت به تصمیمات سردبیری اعتراض دارند، می‌توانند از طریق مکاتبه رسمی با سردبیر درخواست تجدیدنظر خود را ثبت کنند. فرایند رسیدگی شامل ارزیابی مجدد مقاله با لحاظ نظرات سردبیری و داوران، در صورت لزوم مشارکت هیئت تحریریه در اتخاذ تصمیم نهایی، و ارائه پاسخ کتبی و مستدل به نویسنده خواهد بود. کلیه درخواست‌های تجدیدنظر باید مبتنی بر استدلال‌های روشن، مستند و علمی در مخالفت با تصمیم سردبیری ارائه شوند.
نحوه ارسال درخواست تجدیدنظر:
نویسندگان می‌توانند درخواست خود را از طریق ایمیل به نشانی Jepr@uok.ac.ir ارسال کنند. همه درخواست‌ها حداکثر ظرف سه روز کاری بررسی خواهند شد.