دستورالعمل دانشگاه کردستان در استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در پژوهش
اصول
رعایت اخلاق علمی استفاده از هوش مصنوعی نباید منجر به تقلب علمی سرقت ادبی شود.
تمامی موارد استفاده از هوش مصنوعی باید بهصورت دقیق در پروپوزال و مقالات گزارش شود.
استفادهکننده از هوش مصنوعی مسئولیت نهایی محتوا و نتایج آن را بر عهده دارد.
هوش مصنوعی تنها یک ابزار کمکی است و نباید جایگزین خلاقیت تفکر انتقادی و مسئولیت پژوهشگر شود.
استفاده از هوش مصنوعی نباید منجر به افشای اطلاعات شخصی محرمانه با دادههای حساس شود.
توصیههای عملیاتی برای پژوهشگران
در استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای هر بخش، باید نام ابزار، نسخه، تاریخ و روش استفاده بهصورت مشخص ذکر شود؛ خروجیهای هوش مصنوعی قبل از استفاده باید بازنگری، اعتبارسنجی و تأیید شود؛ از ابزارهایی استفاده شود که از لحاظ امنیتی و حریم خصوصی، قابلاعتماد باشند.
الزامات
در صورت برنامهریزی برای استفاده از هوش مصنوعی در طرح اصلی هم لزوم استفاده و هم نوع استفاده در بخش روششناسی اعلام شود و نحوه مدیریت ریسکهای احتمالی را شرح دهند.
در گزارشهای پژوهشی، نحوه استفاده از هوش مصنوعی در تولید متن، تصویر، نمودار یا در تجزیه دادهها باید مشخص شود. خروجیهای هوش مصنوعی باید بازنگری و اعتبارسنجی شود.
موارد ممنوع
استفاده از هوش مصنوعی برای تولید دادههای اصلی یافتهها، انجام بحث و نتیجهگیری بدون مشارکت واقعی پژوهشگر،
استفاده از هوش مصنوعی بهجای نقلقول یا استناد به منبع،
استفاده از هوش مصنوعی در اجرای آزمونهای آماری بدون دانش کافی از نحوه محاسبه و محدودیتهای آن
دستکاری دادههای اصلی یا تولید دادههای ساختگی،
استفاده از تصاویر هوش مصنوعی بدون ذکر منبع یا بهعنوان نتیجه نهایی یک آزمایش یا مشاهده واقعی، و یا به هر شکل که موجب گمراهی خواننده شود،
واردکردن دادههای شخصی، محرمانه یا حساس به ابزارهای هوش مصنوعی آنلاین
استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی بدون اطمینان از رعایت مقررات حفظ حریم خصوصی
استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی که تحت نظارت قانونی نیستند یا مقررات داخلی را نقض میکنند
پژوهشگر در استفاده از هوش مصنوعی مسئول است
حتی اگر محتوایی با کمک هوش مصنوعی تولید شده باشد، پژوهشگر مسئول صحت علمی، دقت، منطبق بودن بااخلاق پژوهش و سازگاری با اهداف پروژه است. همچنین تصمیمگیری نهایی و تفسیر نتایج، به عهده پژوهشگر است؛ بنابراین در صورت وجود هر گونه نقض اخلاقی، اشتباه علمی با مشکل حقوقی ناشی از استفاده از هوش مصنوعی پژوهشگر مسئول اصلی خواهد بود.
مسئولیت داوران و ناظران
مطمئن شوند که بیانیه استفاده از هوش مصنوعی در متن پروپوزال و گزارش وجود دارد.
اطمینان حاصل کنند که استفاده از هوش مصنوعی منجر به نقض اخلاق علمی نشده است.
اگر به صحت محتوای تولیدی توسط هوش مصنوعی شک داشتند، درخواست منبع با بازنگری اضافی دهند.
بهشرط استفاده صحیح و متعهدانه، تعصبی نسبت به استفاده از هوش مصنوعی نداشته باشند.
موارد منع استفاده از هوش مصنوعی در زمینه داوری/نظارت
بارگذاری متن کامل پروپوزال با گزارش طرح در سامانههای هوش مصنوعی
استفاده از هوش مصنوعی بهجای داوری نظارت علمی و تخصصی
اعتماد کامل به نظرات با تحلیلهای ارائه شده توسط هوش مصنوعی در مورد کیفیت پژوهش
استفاده از هوش مصنوعی برای ارزیابی اخلاقی با نوآوری پژوهش بدون بررسی انسانی
نحوه ارجاع
در صورت استفاده از هوش مصنوعی بهعنوان ابزار کمکی باید در متن ارجاع داده شود: مثال: این بخش/تصویر یا نمودار با کمک ابزار (نام ابزار) در تاریخ (ذکر تاریخ) استفاده تولید شده است. مثال: بخش مقدمه با کمک ابزار ChatGPT نسخه 4 در تاریخ 10 اردیبهشت 1405 تولید شده و سپس توسط پژوهشگر، بازنگری و تکمیل گردید. در صورت لزوم میتوان در پایان گزارش با پروپوزال بخشی با عنوان ابزارهای هوش مصنوعی مورداستفاده اضافه کرد
OpenAI. (2023). ChatGPT [Version 4]. https://chat.openai.com
باید ذکر شود که استفاده از هوش مصنوعی مطابق با اصول اخلاقی و این شیوهنامه بوده و موارد مربوط به حریم خصوصی و دادههای حساس، رعایت شده است.
در تهیه این دستورالعمل، از دستورالعمل استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در پژوهش مربوط بنیاد ملی علم ایران استفاده شده است.